Onderwijs en veiligheid voor meisjes: een cruciale strijd

De zomervakantie is om, het schooljaar is terug begonnen. Een nieuw jaar, een nieuwe klas, misschien wel een nieuwe richting: het is haast een evidentie voor kinderen in België en heel wat andere landen.

Maar voor 122 miljoen meisjes wereldwijd is dat niet het geval. 1 op de 7 meisjes heeft geen toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en de toekomst waarvan ze dromen.

Een van de drempels die hen tegenhoudt, is geweld op school. En dat bestaat in vele vormen: genderstereotypes, ongepaste opmerkingen, vernedering, agressie ...

• Jaarlijks zijn 246 miljoen meisjes en jongens slachtoffer van geweld op school.
• Tot 40% van de geweldplegingen tegen tienermeisjes vindt plaats op school (bron: UNESCO).
• Dit heeft zware gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid van meisjes (en jongens), maar zeker ook voor hun toekomst.
• Fysieke agressie, slagen en verwondingen
• Vernedering, beledigingen en roddels (soms ook online)
• Seksueel geweld en aanrandingen
• Meisjes worden gezien als ‘minderwaardig’ of als een makkelijk doelwit.
• Meisjeslichamen worden voortdurend geobjectiveerd.
• Meisjes die opgelegde rollen durven te weigeren, krijgen te maken met vergeldingen.

Nu heel wat kinderen terug naar school gaan, vragen we hier dan ook graag aandacht voor: elk meisje verdient alle kansen om op te groeien, te leren en zich ten volle te ontwikkelen, zonder slachtoffer te worden van welke vorm van geweld dan ook.

Ontdek wat Plan International België doet om het basisrecht op veilig en kwaliteitsvol onderwijs te waarborgen.

Welke soorten geweld zijn er?

Schoolgeweld kan bestaan uit:

• Fysieke agressie, slagen en verwondingen
• Vernedering, beledigingen en roddels (soms ook online)
• Seksueel geweld en aanrandingen

Dat geweld komt vaak van klasgenoten, leerkrachten of andere personeelsleden van de school. Sommige meisjes getuigen bijvoorbeeld over het feit dat ze goede punten beloofd krijgen in ruil voor seksuele gunsten, of over gewelddadige straffen van de volwassenen die hen juist zouden moeten beschermen.

Een ander probleem zijn sanitaire voorzieningen. Daar kunnen sommige scholen de veiligheid en privacy van meisjes niet garanderen. In sommige gemeenschappen wordt er helemaal geen rekening gehouden met de noden van meisjes, bijvoorbeeld tijdens hun menstruatie. Dat zegt ook de 14-jarige Nohelia in Honduras: “Er is maar één toilet voor meisjes en jongens samen en dat is niet veilig. Ik ga liever helemaal niet naar school.”

Het geweld vindt niet alleen plaats binnen de schoolmuren. Ook de weg naar school kan onveilig zijn: “Ooit moest ik helemaal alleen naar school gaan en werd ik gevolgd door een motor. De bestuurder sneed me de weg af en probeerde me grijpen. Ik was ongelofelijk bang.” - Erika, 12 jaar, Ecuador.

Waarom doet dat geweld zich voor?

Het schoolgeweld is een symptoom van een veel grotere problematiek: een maatschappij met diepgewortelde genderstereotypes en ongelijkheid.

• Meisjes worden gezien als ‘minderwaardig’ of als een makkelijk doelwit.
• Meisjeslichamen worden voortdurend geobjectiveerd.
• Meisjes die opgelegde rollen durven te weigeren, krijgen te maken met vergeldingen.

Het gaat dus niet om eenmalige voorvallen, het geweld is een gevolg van een systeem dat meisjes al vanaf een jonge leeftijd discrimineert.

Bovendien bevinden niet alle meisjes zich in dezelfde situatie. Sommigen zijn extra kwetsbaar vanwege hun persoonlijke of sociale omstandigheden: seksuele oriëntatie, beperkingen, vluchtelingenstatus, etnische afkomst, armoede ...

Toenemend seksueel geweld in crisissituaties

Tijdens de Internationale Dag ter bescherming van onderwijs tegen aanvallen vinden we het extra belangrijk om te benadrukken dat seksueel geweld alleen maar toeneemt in crisissituaties zoals conflicten, (natuur)rampen of hongersnood, wanneer scholen aangevallen of ingenomen kunnen worden door gewapende groepen.

Zware en langdurige gevolgen

Gendergerelateerd geweld op school heeft een lange nasleep:

• Tijdelijke of permanente schooluitval
• Fysieke verwondingen en trauma’s
• In het geval van seksueel geweld: soa’s en tienerzwangerschappen
• Angst, laag zelfbeeld, depressie ...

Voor hun eigen veiligheid of omdat hun familie het wil, stoppen sommige meisjes met school en komen ze zelfs nooit meer terug uit angst voor geweld. De gevolgen zijn drastisch: minder kansen op de arbeidsmarkt, meer risico om in een kindhuwelijk of de mensenhandel terecht te komen, en meer kans om te overlijden tijdens een bevalling. 

Op vlak van infrastructuur helpen we scholen die veilige toiletten nodig hebben voor meisjes. Dat was het geval voor Nohelia in Honduras: “Nu zijn er toiletten specifiek voor meisjes. Daardoor voel ik me echt veilig”, zegt ze verheugd.

Om meisjes op weg naar school te beschermen, regelen we ook hun vervoer. In Senegal worden de meisjes bijvoorbeeld gratis opgehaald en naar school gebracht met karren. Zo zijn ze beschermd tegen agressie.

We mobiliseren ook de gemeenschappen, ouders, lokale leiders en autoriteiten om de bescherming van meisjes en hun rechten voorop te stellen.

Op die manier kunnen meisjes zich écht veilig voelen op school en krijgen ze een hoopvolle toekomst.